Waarom literatuur lezen onmisbaar is in het mbo

Literatuur versterkt taalvaardigheid én denkvaardigheden

Uit verschillende internationale onderzoeken blijkt dat het lezen van literaire teksten echt verschil maakt. Het helpt studenten om beter te begrijpen wat ze lezen, een grotere woordenschat op te bouwen en beter te schrijven. Je hoeft hiervoor niet alleen Nederlandse teksten te gebruiken: ook lezen in een vreemde taal zorgt voor een grotere woordenschat in het Nederlands. [3]

Daarnaast laat een grote overzichtsstudie zien dat diep lezen — teksten echt begrijpen, verbanden leggen en erover nadenken — belangrijk is voor blijvende taalontwikkeling. [4] Dat past goed bij de mbo-praktijk, waar studenten worden voorbereid op beroepssituaties waarin je moet begrijpen, overleggen en communiceren. Het werkt hierbij goed als je boeken of teksten kiest die passen bij hun opleiding en beroepswereld. [5]

Lezen als oefening in empathie en burgerschap

Een belangrijk, maar vaak onderschat effect van literatuur is wat het doet voor de sociaal-emotionele ontwikkeling van studenten. Uit onderzoek blijkt dat het lezen van literaire fictie samenhangt met een beter ontwikkeld empathisch vermogen en het makkelijker kunnen begrijpen van andere perspectieven. [6] Deze bevinding is later opnieuw bevestigd in vervolgonderzoek. [7]

Nederlandse studies laten zien hoe belangrijk herkenning en diversiteit in literaire teksten zijn. [8] Wanneer studenten iets van zichzelf of hun eigen leefwereld terugzien in boeken, voelen ze zich betrokkener en neemt hun motivatie om te lezen toe. Op die manier kan literatuur een waardevolle bijdrage leveren aan burgerschapsvorming.

Motivatie groeit door betekenisvolle keuzes

Veel mbo‑docenten merken dat studenten niet staan te springen om te lezen. Toch laat recent onderzoek zien dat die leesweerstand kan afnemen als studenten meer keuzevrijheid krijgen in en samen in gesprek gaan over wat ze lezen. [9] In dialogisch literatuuronderwijs draait het niet om het ‘goede antwoord’, maar om het delen van persoonlijke betekenissen en ervaringen. Dat vergroot de betrokkenheid én de motivatie.

Voor het mbo betekent dit dat literatuuronderwijs niet hoeft te bestaan uit oude klassiekers of lange vragenlijsten over leesbegrip. Korte verhalen, spoken word, jeugdliteratuur en literaire non‑fictie kunnen net zo veel effect hebben — zolang ze maar uitnodigen tot gesprek en reflectie. [10]

Literatuur als onderdeel van vakmanschap

Literatuur lezen in het mbo is een bewezen investering in taalvaardigheid, kritisch denken en persoonlijke vorming. In een tijd waarin snelle informatie en functionele teksten de boventoon voeren, biedt literatuur juist ruimte voor verdieping. Voor mbo‑docenten Nederlands en Engels ligt hier een mooie kans: niet om méér te doen, maar om het taalonderwijs betekenisvoller te maken. Door literatuur praktisch en dialogisch aan te bieden, help je studenten niet alleen betere lezers te worden, maar ook sterkere professionals en betrokkener burgers.

Literatuur is dus geen luxe of extraatje, maar een krachtig didactisch middel — juist in het mbo.

Ruud van den Belt
Uitgever Nederlands

Zo pak je het aan!

Wil je aan de slag met literatuur in je lessen, maar weet je nog niet hoe? Kijk dan eens naar deze lessuggesties:

Lessuggestie 1: korte teksten, groot gesprek

Literatuur hoeft niet altijd een volledige roman te zijn. Korte verhalen, een fragment uit een roman, spoken word of poëzie zijn bijzonder geschikt voor het mbo.

Hoe pak je het aan?

Kies een korte tekst met een herkenbaar thema.
Laat studenten eerst individueel lezen, zonder opdracht.
Stel daarna open vragen zoals: Wat vond je bijzonder? Waar deed het je aan denken? Wat zou jij doen in deze situatie?
Laat studenten in kleine groepen praten en verzamel daarna verschillende interpretaties klassikaal.

Deze aanpak sluit aan bij dialogisch literatuuronderwijs, waarbij er niet één juiste interpretatie is, maar betekenis ontstaat in gesprek. [11]

Lessuggestie 2: thematisch lezen in plaats van titels afwerken

In plaats van losse boeken kun je werken met thema’s die passen bij de opleiding of de levensfase van studenten.

Hoe pak je het aan?

Lees meerdere korte teksten rond hetzelfde thema en laat studenten vergelijken: Wat zeggen deze verhalen over dit thema: wat zijn de verschillen en de overeenkomsten? Uit onderzoek blijkt dat thematisch lezen het begrip verdiept en het gesprek verrijkt. [12]

Lessuggestie 3: keuzevrijheid vergroot motivatie

Mbo‑studenten lezen gemotiveerder als zij zelf mogen kiezen wat ze lezen. Dat kan ook binnen duidelijke kaders.

Hoe pak je het aan?

Stel een kleine, diverse leeslijst samen (jeugdliteratuur, YA, literaire non fictie), of gebruik onze boekentiplijst.
Laat studenten zelf kiezen wat ze lezen, maar niet óf ze lezen.
Vervang het traditionele boekverslag door een gesprek, vlog, leeslog of korte reflectie. [13]

Literatuurlijst

[1] Nationaal Kennisinstituut Onderwijs (2023) Motiverend leesonderwijs in het vo en mbo

[2] Stichting Lezen (2022-1). Leesbevordering in het mbo. Stand van zaken 2021-2022. Stichting Lezen.

[3] Brysbaert e.a. (2013). Woordenkennis van Nederlanders en Vlamingen anno 2013: Resultaten van het Groot Nationaal Onderzoek Taal.

[4] Castles, Rastle en Nation (2018). Ending the Reading Wars: Reading Acquisition form Novice to Expert.

[5] Stichting Lezen (2024). Leesscenario: Lezen in het mbo en beroepsgerichte vakken. Stichting Lezen.

[6] Kidd en Castano (2013). Reading literary fiction improves theory of mind.

[7] Van Kuijk, Verkoeijen, Dijkstra en Zwaan (2018). The effect of reading a short passage of literary fiction on Theory of Mind: A replication of Kidd en Castano (2013).

[8] Stichting Lezen (2023). Aandacht voor diep lezen. Een blik op 21e-eeuwse geletterdheid. Stichting Lezen.

[9], [10] Schrijvers e.a. (2019). Inzicht opdoen in de aard van de mens. Ontwerpregels, toepassing en effecten van een dialogische literatuurdidactiek.

[11], [12] Bonset e.a. (2022). Literatuur leren lezen in dialoog. Lessen geïnspireerd op het werk van Tanja Janssen.

[13] Stichting Lezen (2022-2). Tips voor lezen en leesmotivatie in het mbo. Voor en door docenten.

In april hebben wij een goed bezochte docentenmiddag over fictie lezen in het mbo georganiseerd. Het was een inspirerende middag met als afsluiting een boekenruilmarkt. Wil je hier een volgende keer bij zijn? Schrijf je dan in voor onze nieuwsbrief!

Kun je niet wachten om aan de slag te gaan met fictie in jouw lessen? Neem contact op met onze methodespecialist Femke Welling, zij kan je meer vertellen over de mogelijkheden en over hoe wij literatuur lezen toepassen in onze methodes DOEN Nederlands en DOEN Engels.

Gerelateerde nieuwsberichten

Close reading: een duik in het diepe

27-03-2025

De afgelopen jaren is de leesvaardigheid van Nederlandse jongeren verslechterd. Zo sterk zelfs, dat we volgens het PISA-onderzoek van 2022 lager scoren dan het wereldwijde gemiddelde. Terwijl we zes jaar daarvoor nog bovengemiddeld scoorden. Daarom besteden we in onze mbo-methode DOEN Nederlands structureel aandacht aan leesvaardigheid. Niet alleen aan het vergroten ervan, maar ook aan het teruggeven van leesplezier aan studenten. Dat doen we onder andere aan de hand van close reading, een aanpak die studenten dieper in de tekst laat duiken.

Starttaal Vervolg volgens de makers: Sanne Bakker

10-12-2024

Al jaren boden VIA Vooraf en VIA Vervolg een complete leerlijn Nederlands voor het praktijkonderwijs en voortgezet speciaal onderwijs. Maar nu was het tijd voor twee volledig nieuwe methodes, met een nieuwe look, nieuwe inhoud en nieuwe principes. Na het splinternieuwe Starttaal Vooraf zijn we ook aan de slag gegaan met Starttaal Vervolg, dat in voorjaar 2025 verschijnt. We spraken met Sanne Bakker, educatief ontwikkelaar van Starttaal Vervolg.

Werken bij

Wij benaderen onze werknemers hetzelfde als we het onderwijs benaderen. Zoals we elke leerling passend lesmateriaal willen bieden, zo zoeken we altijd naar de invulling van een functie die het best bij een collega past.

Activiteiten

Wij leren continu bij. Het liefst een leven lang, want zo kunnen we ons lesmateriaal blijven vernieuwen. Omdat we het belangrijk vinden dat ook jij bij de les blijft, bieden we verschillende workshops, voorlichtingen en cursussen aan.

Nieuws en achtergronden

Wij houden je graag op de hoogte. Van het laatste nieuws uit de onderwijswereld, maar ook van onze visie, werkwijze en de nieuwste ontwikkelingen van ons lesmateriaal.

Contact

Of je ons nu belt, mailt of langskomt in Amersfoort: bij ons kun je terecht voor al je vragen. Geen vraag is te veel, geen probleem te groot. Wij ondersteunen je waar we kunnen. Want jij bent de belangrijkste schakel in goed onderwijs.

Een leven lang leren

donderdag 17-09-2026

Aan de slag met Startrekenen MBO Verpleegkundig rekenen

Met de online methode Startrekenen MBO Verpleegkundig rekenen werken je studenten aan het versterken van hun vaardigheden in medisch rekenen. In dit webinar laten we zien hoe jij in je lessen praktisch en effectief kunt werken met deze methode.

donderdag 17-09-2026

Aan de slag met Startrekenen MBO Verpleegkundig rekenen

Onderwijs is altijd in beweging

Blijf op de hoogte van ontwikkelingen in ons lesmateriaal en in het onderwijs. Er is een nieuwsbrief voor elk vak en onderwijstype.

Contact

Wij helpen je graag en zijn bereikbaar op werkdagen tussen 8.00 – 17.00 uur.

Uitgeverij Deviant bv
Zuidsingel 13
3811 HA Amersfoort
033 – 46 50 831
[email protected]

Servicedesk
033 – 46 50 560
[email protected]
WhatsApp: 06 – 28 06 08 33

Menu