De zeepkist: Tekster

De zeepkist: Tekster

In deze rubriek bieden wij een docent of onderwijskundige een platform om een vernieuwend  lesconcept of didactisch inzicht toe te lichten. In deze aflevering vertelt Monica Koster over Tekster, een evidencebased lesmethode waarmee leerlingen in het basisonderwijs beter leren schrijven.

TeksterWaarom heb je Tekster bedacht?

Veel jonge schrijvers zijn geneigd om bij het schrijven van een tekst alles tegelijk te doen. Ze beginnen met schrijven en bedenken tijdens het schrijven waarover ze willen schrijven, voor wie ze schrijven en wat voor soort tekst het is. Het hoofd van zo’n jonge, onervaren schrijver kookt dan vaak over. Ze schrijven de ideeën die bij hen opkomen direct op, net zolang tot alle ideeën op zijn. Dan is de tekst af. Het resultaat is vaak een ongestructureerde en slecht leesbare tekst met veel ‘en toen…, en toen…’ Om leerlingen te ondersteunen bij het schrijven, hebben we Tekster bedacht: een lesmethode voor schrijfvaardigheid voor groep 6, 7 en 8 van het basisonderwijs. Met Tekster leren leerlingen algemene schrijfstrategieën aan die ze op alle schrijftaken van alle genres kunnen toepassen. Deze strategieën zijn gebaseerd op de stappen van het schrijfproces.

Hoe helpt Tekster leerlingen om betere teksten te schrijven?

Het belangrijkste dat leerlingen met Tekster leren is om het schrijfproces in stappen te verdelen. Leerlingen moeten eerst verzinnen wat ze willen schrijven en schrijven dit in steekwoorden op. Vervolgens ordenen ze deze ideeën en daarna beginnen ze pas met schrijven. Ze leren dus om eerst voorwerk te doen, zodat ze tijdens het schrijven niet cognitief overbelast raken. Tijdens het echte  schrijven hoeven ze zich alleen nog maar bezig te houden met het formuleren van de tekst.

Hoe maakt Tekster leerlingen bewust van de te nemen stappen?

Om de leerlingen houvast te bieden, hebben we dierennamen aan de te nemen stappen gekoppeld. In groep 6 staat de vos centraal (verzinnen – ordenen – schrijven). In groep 7 en 8 gaat ook aandacht  uit naar terugkijken en verbeteren. In groep 7 staat de dodo centraal (denken – ordenen – doen – overlezen) en in groep 8 de ekster (eerst nadenken – kiezen – schrijven – teruglezen – evalueren –

reviseren). Op deze manier maken we leerlingen bewust van de tussenstappen van het schrijfproces en kunnen ze deze makkelijker onthouden.

En Tekster is ontwikkeld op basis van wetenschappelijk onderzoek?

Jazeker! Tekster is ontstaan vanuit een onderzoeksproject voor mijn promotieonderzoek dat ik samen met Renske Bouwer heb gedaan. Bij de ontwikkeling van de methode hebben we didactiek toegepast waarvan op basis van wetenschappelijk onderzoek is bewezen dat het bijdraagt aan een betere schrijfvaardigheid. Deze didactiek hebben we in samenwerking met docenten uitgewerkt in drie lessenseries. Uit een experiment op 52 scholen door heel Nederland bleek dat Tekster uitermate effectief is. In vier maanden tijd waren de klassen gemiddeld anderhalf leerjaar vooruitgegaan. Wat we ook zagen was dat docenten positiever werden over schrijven en schrijfles geven. Ze voelden zich bekwamer en hadden het gevoel dat ze nu beter wisten hoe ze de schrijflessen konden aanpakken.

In hoeverre zou men in het vo en mbo gebruik kunnen maken van de inzichten van Tekster?

Na het verschijnen van het proefschrift kreeg ik heel veel reacties uit het vo, mbo en hoger onderwijs. Gebrekkige schrijfvaardigheid is een pijn die in alle onderwijsniveaus wordt gevoeld. De kracht van Tekster is dat de algemene aanpak en de strategieën kunnen worden vertaald naar alle niveaus. De stappen die we beschrijven in Tekster zijn in feite in kleine stukjes gehakte stappen van het  schrijfproces van een ervaren schrijver. Een collega-onderzoeker probeert op haar school iets soortgelijks te ontwikkelen voor de bovenbouw van de havo. Zij gebruikt daarbij kermisattracties als kapstokken, omdat dieren voor deze doelgroep een beetje kinderachtig zijn. De collega heeft de principes van Tekster vertaald naar haar doelgroep. De hoofdprincipes van Tekster, zoals het schrijfproces, modelen en peerfeedback, zijn in principe toepasbaar op elk onderwijsniveau. Het idee van vooraf bedenken, dan schrijven en vervolgens controleren is universeel.

Waarom is beter schrijfonderwijs eigenlijk zo relevant?

Schrijven is in de huidige moderne maatschappij relevanter dan ooit. Denk alleen al aan WhatsApp, e-mail en social media. Jongeren hebben een goede schrijfvaardigheid nodig om te kunnen functioneren in de moderne maatschappij. Uit onderzoek van de Onderwijsinspectie blijkt dat maar liefst twee derde van de leerlingen groep 8 verlaat met een te laag schrijfniveau. Zij blijken niet in staat om met een tekst een eenvoudige boodschap goed over te brengen. Daarmee is de urgentie van beter schrijfonderwijs eigenlijk al aangetoond.

Wat zijn over het algemeen de reacties van docenten en leerlingen op Tekster?

Docenten die met Tekster werken, merken dat het echt werkt. De gaafste reacties kwamen tijdens het onderzoek van docenten die vroegen of ze het konden kopen. Eén docent deed de uitspraak ‘Tekster is het recept dat altijd naar een lekkere taart leidt’. Deze docent was zo enthousiast dat hij met de leerlingen een volle middag met Tekster heeft gewerkt. Een leerling vertelde dat hij thuis een Harry Potter-achtig boek aan het schrijven was waarbij hij de Dodo gebruikte. Dat is natuurlijk supercool om te horen.

Wat zijn de ‘officiële’ reacties op Tekster?

We hebben met Tekster de NRO-VOR-praktijkprijs ontvangen voor de doeltreffende manier waarop wij ons onderzoek hebben vertaald naar de onderwijspraktijk. Het is een geweldige erkenning als je een prijs krijgt voor de kruisbestuiving die je hebt gemaakt tussen praktijk en wetenschap. Het NRO financiert en coördineert onderwijsonderzoek en wil het samengaan van wetenschap en praktijk stimuleren, zodat onderzoek niet in de la verdwijnt, zonder dat er iets mee gebeurt.

Wat kunnen we nog van jou verwachten?

Tekster is nu op de markt als volwaardige lesmethode schrijfvaardigheid voor groep 6 tot en met 8, en wordt al op een aantal scholen naar volle tevredenheid gebruikt. De komende jaren wil ik me verder gaan inzetten voor beter schrijfonderwijs in Nederland. Momenteel bekijk ik de mogelijkheden om de methodiek van Tekster om te zetten in een versie voor het praktijkonderwijs en het voortgezet onderwijs. Hiervoor moet nog wel een vertaalslag worden gemaakt naar die doelgroepen. Bij het doorontwikkelen van nieuw lesmateriaal wil ik wetenschappelijk onderzoek als basis houden. We hebben aangetoond dat de aanpak van Tekster werkt voor het basisonderwijs, maar dat is geen garantie dat deze aanpak net zo effectief is voor andere niveaus en doelgroepen. Hiervoor moet opnieuw onderzoek worden gedaan. Ook bekijk ik de mogelijkheden om het lesmateriaal te digitaliseren. Hiervoor geldt ook dat ik moet onderzoeken of het digitaal net zo goed werkt als met pen en papier. Het sterke punt van Tekster is immers dat we hebben aangetoond dat de aanpak werkt, op grond van degelijk wetenschappelijk onderzoek.


Kijk voor meer informatie over Tekster op www.tekster.nl of neem contact op met Monica via info@tekster.nl.